Nhìn mây đoán trời là kỹ năng cũ nhưng vẫn dùng được — nhất là với loại thời tiết hình thành nhanh mà dự báo khó bắt kịp.
Ba tầng mây
Mây được phân theo độ cao chân mây.
Tầng cao. Mây mỏng, trắng, cấu tạo từ tinh thể băng. Dạng sợi mảnh như lông vũ, hoặc thành màn mỏng phủ khắp bầu trời làm mặt trời có quầng. Chúng thường báo hiệu thời tiết sắp thay đổi trong một hai ngày tới.
Tầng trung. Mây dạng tấm hoặc từng mảng xám nhạt, phủ một phần hoặc toàn bộ bầu trời. Khi bầu trời chuyển thành một màn xám đều và mặt trời chỉ còn là vệt sáng mờ, thường là mưa sắp tới.
Tầng thấp. Mây dày, xám, chân thấp. Loại phủ kín trời màu xám chì thường cho mưa nhỏ kéo dài. Loại vun cao thành khối trắng bồng bềnh vào ngày nắng thì thường vô hại — trừ khi chúng tiếp tục phát triển lên cao.
Mây dông
Mây vũ tích là loại đáng chú ý nhất, và là loại duy nhất trải suốt từ tầng thấp lên tận tầng cao.
Dấu hiệu nhận biết:
- Khối mây dựng đứng, cao vọt, chân sẫm màu.
- Đỉnh tãi rộng ra thành hình cái đe khi mây đã phát triển tới giới hạn trên.
- Bên dưới có màn mưa nhìn thấy được, đôi khi kèm chớp.
Thấy khối mây như vậy đang tiến tới thì nên vào chỗ trú. Dông thường mang theo gió giật mạnh đột ngột, sét, và có khi mưa đá — cả ba đến rất nhanh.
Vài hiện tượng quang học
Cầu vồng. Ánh nắng khúc xạ và phản xạ trong giọt nước mưa. Luôn xuất hiện ở phía đối diện với mặt trời — nên muốn thấy cầu vồng thì quay lưng lại phía mặt trời.
Quầng quanh mặt trời hoặc mặt trăng. Vòng sáng do ánh sáng khúc xạ qua tinh thể băng trong mây tầng cao. Vì mây tầng cao thường đi trước một hệ thống thời tiết, quầng hay được coi là dấu hiệu trời sắp đổi — và điều này có cơ sở thật.
Ráng trời. Màu đỏ cam lúc bình minh và hoàng hôn, do ánh sáng đi qua lớp khí quyển dày hơn nên phần ánh sáng bước sóng ngắn bị tán xạ hết.
Tia nắng xuyên mây. Các dải sáng tỏa ra từ sau đám mây. Chúng thực ra song song với nhau; cảm giác tỏa ra là do phối cảnh.
Sét
Sét là mối nguy thật, và có một cách ước lượng khoảng cách khá đơn giản: đếm số giây từ lúc thấy chớp tới lúc nghe tiếng sấm, rồi chia cho ba để ra khoảng cách tính bằng kilômét.
Nguyên tắc an toàn được khuyến cáo rộng rãi: nếu khoảng cách từ chớp tới sấm dưới ba mươi giây, cần vào chỗ trú ngay, và chờ khoảng ba mươi phút sau tiếng sấm cuối rồi mới ra.
Chỗ trú an toàn là nhà kiên cố hoặc trong xe ô tô đóng kín. Chỗ nguy hiểm là dưới cây đơn lẻ, trên đồi trống, gần cột kim loại, và trên mặt nước.
Vì sao vẫn đáng biết nhìn trời
Dự báo hiện đại tốt hơn kinh nghiệm nhìn trời ở quy mô ngày và vùng. Nhưng ở quy mô giờ tới và chỗ mình đang đứng, quan sát trực tiếp vẫn nhanh và chính xác hơn.
Với người làm việc ngoài trời, đi biển, đi rừng, hoặc đơn giản là đang phơi lúa, đó là khác biệt có ý nghĩa.
Hỏi đáp nhanh
Nhận ra mây dông bằng dấu hiệu nào?
Khối mây dựng đứng cao vọt, chân sẫm màu, đỉnh tãi rộng thành hình cái đe, bên dưới có màn mưa nhìn thấy được và đôi khi kèm chớp.
Ước lượng khoảng cách sét thế nào?
Đếm số giây từ lúc thấy chớp tới lúc nghe tiếng sấm rồi chia cho ba, ra khoảng cách tính bằng kilômét. Dưới ba mươi giây thì cần vào chỗ trú ngay.
Muốn thấy cầu vồng thì nhìn hướng nào?
Quay lưng lại phía mặt trời. Cầu vồng luôn xuất hiện ở phía đối diện với mặt trời.
Quầng quanh mặt trăng có báo trời đổi không?
Có cơ sở. Quầng do ánh sáng khúc xạ qua tinh thể băng trong mây tầng cao, mà mây tầng cao thường đi trước một hệ thống thời tiết đang tiến tới.
